شروع همکاری یک نیروی جدید در کارخانه، کارگاه یا مجموعه صنعتی فقط به معرفی وظایف و آموزش فرایندهای کاری محدود نمی‌شود. پیش از آغاز فعالیت، باید مشخص شود که هر فرد با چه خطراتی روبه‌رو است و برای محافظت از او به چه تجهیزاتی نیاز دارد. تهیه وسایل ایمنی بدون توجه به نوع فعالیت، شرایط محیط و میزان مواجهه با خطرات، ممکن است باعث خرید تجهیزات غیرضروری یا نادیده گرفتن نیازهای مهم شود.
به همین دلیل، سازمان‌ها به یک روش مشخص برای شناسایی، انتخاب و تحویل تجهیزات حفاظت فردی نیاز دارند. این روش کمک می‌کند هر کارمند از نخستین روز فعالیت، وسایل متناسب با مسئولیت خود را در اختیار داشته باشد و فرایند تأمین تجهیزات نیز با نظم بیشتری انجام شود.
چرا تهیه تجهیزات ایمنی باید از زمان شروع همکاری انجام شود؟
یکی از مشکلات رایج در بعضی مجموعه‌ها این است که تهیه تجهیزات ایمنی به بعد از شروع فعالیت کارکنان موکول می‌شود. در چنین شرایطی ممکن است نیروی جدید برای انجام وظایف خود از وسایل نامناسب استفاده کند یا بخشی از تجهیزات موردنیاز را در اختیار نداشته باشد.
برنامه‌ریزی پیش از شروع کار چند مزیت مهم دارد:
کاهش احتمال بروز حوادث ناشی از نبود تجهیزات مناسب
جلوگیری از خریدهای عجولانه و غیرضروری
یکسان‌سازی تجهیزات موردنیاز برای موقعیت‌های شغلی مشابه
تسهیل فرایند تحویل و کنترل وسایل ایمنی
مشخص شدن مسئولیت واحدهای منابع انسانی، تدارکات و ایمنی
نکته مهم این است که تجهیزات باید بر اساس ارزیابی خطرات واقعی هر فعالیت تعیین شوند، نه صرفاً عنوان شغلی افراد.
مراحل تعیین تجهیزات حفاظت فردی برای کارکنان
۱. بررسی وظایف واقعی هر موقعیت شغلی
اولین قدم، شناسایی فعالیت‌هایی است که کارمند در طول روز انجام می‌دهد. ممکن است دو نفر عنوان شغلی مشابهی داشته باشند، اما به دلیل تفاوت محل فعالیت یا نوع وظایف، به تجهیزات متفاوتی نیاز پیدا کنند.
برای مثال، کارمند بخش انبار ممکن است با خطر برخورد اجسام، سقوط بار یا آسیب به پا مواجه باشد؛ درحالی‌که نیروی بخش تعمیرات علاوه بر این موارد، ممکن است در معرض ذرات پرتاب‌شونده، صدای زیاد یا خطرات الکتریکی نیز قرار بگیرد.
بنابراین پیش از خرید باید موارد زیر بررسی شوند:
محل اصلی انجام فعالیت
ابزارها و دستگاه‌های مورد استفاده
احتمال تماس با مواد شیمیایی یا آلاینده‌ها
میزان صدا، گردوغبار و ذرات معلق
خطر برخورد، سقوط یا لغزش
شرایط محیطی مانند رطوبت، گرما و سرما
۲. تهیه فهرست تجهیزات موردنیاز هر واحد
پس از بررسی فعالیت‌ها، باید برای هر واحد یا موقعیت شغلی فهرستی از تجهیزات ضروری تهیه شود. این فهرست بهتر است به‌صورت مشخص و قابل کنترل تنظیم شود تا هنگام ورود نیروی جدید، چیزی از قلم نیفتد.
برای نمونه، فهرست اولیه تجهیزات یک نیروی فعال در محیط صنعتی می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
لباس کار متناسب با شرایط محیط
کفش یا پوتین ایمنی متناسب با خطرات محل
کلاه ایمنی در محیط‌های دارای خطر برخورد یا سقوط اجسام
دستکش متناسب با نوع کار
عینک محافظ در فعالیت‌های دارای خطر پرتاب ذرات
گوشی ایمنی در محیط‌های دارای آلودگی صوتی
این موارد یک نسخه ثابت برای همه کارکنان نیستند. انتخاب نهایی باید با توجه به ارزیابی خطر، استانداردهای مرتبط و دستورالعمل ایمنی مجموعه انجام شود.
۳. انتخاب لباس کار و تجهیزات متناسب با محیط
لباس کار یکی از بخش‌های اصلی پوشش حفاظتی کارکنان است و باید متناسب با شرایط واقعی فعالیت انتخاب شود. برای مثال، لباس مورد استفاده در محیط تولیدی ممکن است به مشخصات متفاوتی نسبت به پوشش نیروهای انبار، خدمات یا تعمیرات نیاز داشته باشد.
در زمان تهیه لباس، مواردی مانند جنس پارچه، کیفیت دوخت، نوع طراحی، راحتی در حرکت و سازگاری با سایر تجهیزات اهمیت دارند. همچنین اگر لباس در معرض حرارت، مواد خاص یا خطرات ویژه قرار می‌گیرد، باید ویژگی حفاظتی متناسب با همان شرایط داشته باشد.
برای مشاهده مدل‌ها و محصولات موجود، می‌توانید از دسته‌بندی لباس کار در ایمن صنعت ایران بازدید کنید.
۴. توجه به تجهیزات حفاظت از سر، چشم و دست
بخش دیگری از برنامه تأمین تجهیزات باید به حفاظت از قسمت‌های حساس بدن اختصاص داشته باشد. انتخاب این وسایل به نوع خطر وابسته است و نمی‌توان یک مدل را برای تمام فعالیت‌ها مناسب دانست.
برای مثال، در محیط‌هایی که احتمال سقوط اجسام وجود دارد، باید از کلاه ایمنی مناسب استفاده شود. در فعالیت‌هایی که احتمال برخورد ذرات با چشم وجود دارد، عینک ایمنی با مشخصات حفاظتی متناسب اهمیت دارد.
همچنین برای فعالیت‌هایی که دست کارکنان در معرض بریدگی، سایش، حرارت یا مواد شیمیایی قرار می‌گیرد، باید نوع مناسبی از دستکش ایمنی انتخاب شود. دستکش نامتناسب نه‌تنها محافظت کافی ایجاد نمی‌کند، بلکه ممکن است انجام بعضی فعالیت‌ها را دشوارتر کند.
۵. تعیین کفش مناسب برای شرایط کاری
آسیب‌های پا در محیط‌های صنعتی و انبارها می‌توانند در اثر سقوط اجسام، برخورد با قطعات، لغزش یا تماس با مواد خطرناک اتفاق بیفتند. به همین دلیل، انتخاب کفش باید بر اساس خطرات موجود در محل انجام شود.
در این مرحله باید مواردی مانند مقاومت پنجه، خاصیت ضدلغزش، عایق الکتریکی در صورت نیاز و مقاومت زیره در برابر شرایط محیطی بررسی شوند. دسته کفش ایمنی می‌تواند برای بررسی مدل‌های مختلف مورد استفاده قرار بگیرد.
۶. ثبت تجهیزات تحویل‌شده به هر کارمند
پس از انتخاب و آماده‌سازی وسایل، باید مشخص باشد چه تجهیزاتی به هر فرد تحویل داده شده است. ثبت این اطلاعات از گم‌شدن وسایل، تحویل تکراری و اختلاف در موجودی انبار جلوگیری می‌کند.
یک فرم ساده تحویل تجهیزات می‌تواند شامل اطلاعات زیر باشد:
نام و نام خانوادگی کارمند
واحد سازمانی و عنوان موقعیت شغلی
نام و مشخصات تجهیزات تحویل‌شده
تعداد و تاریخ تحویل
وضعیت ظاهری تجهیزات در زمان تحویل
تاریخ تعویض یا بررسی بعدی، در صورت نیاز
تأیید دریافت توسط کارمند و مسئول تحویل
با ثبت این اطلاعات، واحد ایمنی و انبار می‌توانند وضعیت تجهیزات هر فرد را در طول زمان پیگیری کنند.
چه زمانی باید تجهیزات حفاظت فردی تعویض شوند؟
تحویل تجهیزات به کارکنان پایان فرایند نیست. وسایل حفاظتی در اثر استفاده مداوم، ضربه، آلودگی، شست‌وشو یا قرار گرفتن در شرایط محیطی نامناسب ممکن است بخشی از قابلیت محافظتی خود را از دست بدهند.
زمان تعویض هر وسیله باید بر اساس دستورالعمل سازنده، استاندارد مربوط و شرایط واقعی استفاده تعیین شود. برای نمونه:
کلاه ایمنی پس از ضربه شدید یا مشاهده ترک و آسیب باید از چرخه استفاده خارج شود.
دستکش آسیب‌دیده یا آلوده به مواد ناسازگار باید تعویض شود.
کفش ایمنی در صورت فرسودگی زیره، آسیب به پنجه یا از بین رفتن ویژگی حفاظتی نیاز به بررسی و تعویض دارد.
عینک ایمنی دارای خراش شدید یا شکستگی نباید برای محافظت از چشم استفاده شود.
لباس کار پاره، آلوده یا فرسوده باید بررسی شود تا مشخص شود هنوز برای شرایط کاری مناسب است یا خیر.
توجه داشته باشید که ظاهر سالم یک وسیله همیشه به معنای حفظ عملکرد حفاظتی آن نیست.
اشتباهاتی که هنگام تهیه تجهیزات ایمنی کارکنان باید از آن‌ها جلوگیری کرد
خرید یکسان برای تمام واحدها
نیازهای یک نیروی اداری با کارگر خط تولید یا تکنسین تعمیرات یکسان نیست. تهیه یک بسته مشابه برای همه افراد ممکن است باعث کمبود تجهیزات ضروری یا خرید وسایل بلااستفاده شود.
انتخاب تجهیزات صرفاً بر اساس قیمت
قیمت پایین به‌تنهایی معیار مناسبی برای خرید نیست. مشخصات فنی، تناسب با خطرات محیط، کیفیت ساخت و اعتبار تولیدکننده یا تأمین‌کننده نیز باید بررسی شوند.
نادیده گرفتن آموزش استفاده از تجهیزات
حتی تجهیزات مناسب هم در صورت استفاده نادرست نمی‌توانند محافظت مورد انتظار را فراهم کنند. کارکنان باید با روش صحیح استفاده، محدودیت‌ها، نحوه نگهداری و زمان تعویض وسایل آشنا شوند.
نداشتن برنامه برای کنترل موجودی
اگر موجودی تجهیزات به‌صورت منظم بررسی نشود، ممکن است هنگام استخدام نیروی جدید یا خرابی وسایل کارکنان، تجهیزات موردنیاز در دسترس نباشد.
چک‌لیست نهایی پیش از شروع فعالیت نیروی جدید
برای اینکه فرایند آماده‌سازی تجهیزات منظم‌تر انجام شود، می‌توان از چک‌لیست زیر استفاده کرد:
وظایف و خطرات موقعیت شغلی بررسی شده است.
تجهیزات موردنیاز بر اساس ارزیابی خطر مشخص شده‌اند.
لباس و کفش مناسب تهیه شده‌اند.
تجهیزات حفاظت از سر، چشم، دست و شنوایی در صورت نیاز آماده هستند.
سلامت و وضعیت ظاهری تجهیزات بررسی شده است.
وسایل به کارمند تحویل و اطلاعات آن‌ها ثبت شده است.
آموزش استفاده و نگهداری از تجهیزات انجام شده است.
برنامه بازرسی و تعویض تجهیزات مشخص شده است.
جمع‌بندی
تهیه تجهیزات حفاظت فردی برای کارکنان جدید باید بر اساس یک برنامه مشخص و متناسب با خطرات هر موقعیت شغلی انجام شود. شناسایی نیازها، انتخاب وسایل مناسب، ثبت تجهیزات تحویل‌شده و برنامه‌ریزی برای بازرسی و تعویض، به مجموعه‌ها کمک می‌کند از منابع خود بهتر استفاده کنند و سطح ایمنی محیط کار را ارتقا دهند. با اجرای این مراحل، فرایند تأمین تجهیزات از یک خرید پراکنده به یک سیستم قابل پیگیری و مدیریت‌شده تبدیل می‌شود.
ایمن صنعت ایران با ارائه انواع لباس کار و تجهیزات ایمنی، امکان بررسی و تأمین بخشی از نیازهای حفاظتی مجموعه‌های صنعتی و سازمانی را فراهم کرده است.
